- info@dr-riazi.com
- 03132240943 و 09925062005
خونریزی مغزی در نوزاد (Neonatal intracranial hemorrhage) یعنی خونریزی داخل جمجمه که میتواند داخل بطنهای مغز، بافت مغز یا اطراف مغز رخ دهد. شدت و پیامد آن از خونریزیهای کوچک و بیعلامت تا موارد جدیِ نیازمند مراقبت ویژه متفاوت است.
این مطلب آموزشی است و جایگزین ویزیت نیست. اگر نوزاد دچار تشنج، قطع تنفس، کبودی، بیحالی شدید، یا بدتر شدن ناگهانی وضعیت عمومی شد، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
در نوزادان چند الگوی شایعتر داریم:
شایعترین نوع در نوزادان نارس است و معمولاً از ناحیه “ژرمینالماتریکس” شروع میشود و میتواند به بطنها گسترش پیدا کند.
بیشتر در نوزادان ترم و در زمینهی زایمان سخت/تروماتیک یا شرایط خاص دیده میشود. بسیاری از موارد میتوانند بیعلامت باشند، اما خونریزیهای بزرگ ممکن است علائم جدی ایجاد کنند.
مثل خونریزی زیرعنکبوتیه یا داخل بافت مغز که بسته به علت و محل، تظاهرات متفاوتی دارند. (در عمل، مسیر تشخیص و درمان بر اساس وضعیت بالینی و تصویربرداری تعیین میشود.)
در نوزادان خیلی نارس، عروق ناحیه ژرمینالماتریکس شکنندهتر هستند و نوسانات جریان خون و فشار میتواند احتمال خونریزی را بالا ببرد. به همین دلیل هرچه نوزاد نارستر و کموزنتر باشد، ریسک IVH بیشتر است.
خیلی مهم است بدانید: برخی خونریزیها ممکن است بدون علامت باشند و فقط در سونوگرافی غربالگری نوزاد نارس دیده شوند.
اما علائم هشدار میتواند شامل این موارد باشد:
قطع تنفس (Apnea)، کندی ضربان قلب (Bradycardia)، کبودی یا رنگپریدگی
ضعف مکیدن / بدغذایی
گریه زیر و تیز
تشنج
بیحالی شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا کاهش سطح هوشیاری
برجسته/سفت شدن ملاج
کمخونی یا افت رفلکسها و شلی عضلات
اینها در منابع آموزشی IVH بهعنوان علائم شایع ذکر شدهاند.
بدتر شدن ناگهانی حال عمومی در چند ساعت
تشنج، آپنههای مکرر، یا تغییر واضح در هوشیاری
بزرگ شدن سریع دور سر / برجسته شدن پیشرونده ملاج (میتواند نشانه افزایش فشار داخل جمجمه یا هیدروسفالی بعد از خونریزی باشد)
برای نوزادان نارس، سونوگرافی مغز یک ابزار رایج و در دسترس در NICU است و برای تشخیص و پیگیری IVH استفاده میشود.
CT ممکن است در وضعیتهای حاد برای بررسی سریع خونریزی مطرح شود (با توجه به تصمیم تیم درمان).
MRI برای جزئیات بیشترِ آسیبهای مغزی/نخاعی و ارزیابی دقیقتر مفید است. (انتخاب روش به شرایط نوزاد و سوال بالینی بستگی دارد.)
در IVH معمولاً از طبقهبندی ۴ درجهای استفاده میشود:
درجه 1: خونریزی محدود به ژرمینالماتریکس
درجه 2: ورود خون به بطنها بدون گشادشدن بطن
درجه 3: خونریزی همراه با گشادشدن بطنها
درجه 4: درگیری بافت اطراف/آسیب پارانشیمی (در برخی توضیحات به آسیبهای مرتبط مثل PVHI هم اشاره میشود)
نکته کاربردی: در یک بیان کلی، درجه 1 و 2 “خفیفتر” و درجه 3 و 4 “شدیدتر” در نظر گرفته میشوند، ولی تفسیر دقیق باید توسط تیم نوزادان/اعصاب انجام شود.
درمان به “نوع خونریزی، درجه، علائم و عوارض” بستگی دارد و معمولاً در NICU انجام میشود.
بسیاری از موارد IVH (خصوصاً خفیف) با:
پایش دقیق تنفس و علائم حیاتی
کنترل نوسانات فشار/اکسیژن
درمان تشنج در صورت وجود
مدیریت کمخونی یا مشکلات متابولیک
کنترل میشوند.
برای IVH، معمولاً پیگیری با سونوگرافیهای سریالی و اندازهگیری منظم دور سر جهت تشخیص زودهنگام اتساع بطنها انجام میشود.
برخی نوزادان بعد از IVH دچار گشادشدن پیشرونده بطنها و افزایش فشار داخل جمجمه میشوند که ممکن است نیازمند مداخله نوروسرجری باشد.
مواردی مثل:
افزایش سریع دور سر (مثلاً > 1.5 سانتیمتر در کمتر از ۷ روز)
باز شدن درزهای جمجمه، ملاج پر و سفت
بدتر شدن آپنه/برادیکاردی
بیحالی یا بیاشتهایی/عدم تحمل تغذیه
از علائم بالینی مهمِ پیگیری PHH گزارش شدهاند.
در نوزادان خیلی کوچک، گاهی ابتدا اقدامات “موقت/پل” انجام میشود تا شرایط برای درمان دائمی آمادهتر شود، مثل:
ونتریکولار اکسس دیوایس / رزرووار (Ventricular access device / reservoir)
ونتریکولوسابگالئال شانت (Ventriculosubgaleal shunt)
و در برخی مراکز/شرایط EVD
سپس در موارد نیاز، شانت دائمی VP مطرح میشود.
در یک راهنمای مبتنی بر شواهد برای هیدروسفالی بعد از خونریزی در نوزادان نارس، گزارش شده که بخش قابل توجهی از نوزادان مبتلا به PHH در نهایت ممکن است به VP shunt نیاز پیدا کنند (تصمیم نهایی کاملاً فردمحور است).
درجه خونریزی (خفیف در برابر شدید)
وجود یا عدم وجود اتساع بطنها/هیدروسفالی
سن بارداری و وزن تولد
و کیفیت مراقبت و پیگیری توانبخشی
بهطور کلی، خونریزیهای خفیفتر بیشتر احتمال روند بهتر دارند و موارد شدیدتر نیازمند پیگیری دقیقتر تکاملی هستند.
پیگیری رشد دور سر و معاینات دورهای
بررسی تکامل حرکتی/گفتاری و در صورت نیاز شروع مداخلات زودهنگام
اگر نوزاد IVH متوسط/شدید داشته، برنامه پیگیری تصویربرداری و معاینه طبق نظر تیم درمان
این رویکرد در دستورالعملهای تصویربرداری و پیگیری نوزاد نارس مورد تاکید است.
همه موارد قابل پیشگیری نیست، اما چند اقدام شناختهشده میتواند ریسک برخی انواع خونریزی (خصوصاً در نارسها) را کاهش دهد:
کورتیکواستروئیدهای قبل از زایمان در خطر زایمان زودرس: شواهد مرورهای سیستماتیک نشان دادهاند که میتواند بروز IVH را در نارسها کاهش دهد.
تاخیر کوتاه در قطع بند ناف در نارسها: در یک کارآزمایی تصادفیسازیشده، تاخیر در کلمپ بند ناف در نوزادان بسیار نارس با کاهش بروز IVH گزارش شده است.
پروفیلاکسی ویتامین K: برای پیشگیری از “خونریزی ناشی از کمبود ویتامین K” که میتواند شامل خونریزیهای شدید از جمله داخل جمجمه باشد، در بسیاری از کشورها توصیه استاندارد محسوب میشود.
(جزئیات اینکه کدام اقدام برای کدام نوزاد مناسب است، وابسته به شرایط مادر/نوزاد و تصمیم تیم زنان و NICU است.)
خیر. برخی خونریزیها کوچک و حتی بیعلامتاند و فقط نیاز به پایش دارند؛ اما موارد شدیدتر یا همراه با هیدروسفالی نیازمند مراقبت و پیگیری نزدیک هستند.
بهعلت اتساع بطنها/هیدروسفالی بعد از خونریزی که ممکن است با افزایش فشار داخل جمجمه همراه شود و گاهی نیاز به مداخله نوروسرجری دارد.
خونریزی مغزی نوزاد یک طیف است: از خونریزیهای خفیف که با پایش کنترل میشوند تا مواردی که با تشنج، آپنه، یا هیدروسفالی پس از خونریزی نیازمند درمانهای تخصصی (گاه نوروسرجری) هستند. تشخیص بهموقع با معاینه بالینی و تصویربرداری (خصوصاً سونوگرافی مغز در نوزاد نارس) و پیگیری درست، نقش مهمی در بهبود نتایج دارد.
Leave a comment