- info@dr-riazi.com
- 03132240943 و 09925062005
حرکت ناگهانی دستوپا، پرش بدن، لرزش چانه یا تغییر حالت صورت نوزاد در خواب میتواند والدین را بهشدت نگران کند. با این حال، هر پرش یا لرزشی که هنگام خواب دیده میشود به معنی تشنج نیست. نوزادان در خواب فعال ممکن است حرکات کوتاه، تغییر حالت چهره، مکیدن، لبخند زدن یا تکانهای مختصر اندامها داشته باشند که در بسیاری از موارد بخشی از روند طبیعی خواب است.
از طرف دیگر، بعضی تشنجهای نوزادی بسیار ظریف هستند و همیشه به شکل تکانهای شدید کل بدن دیده نمیشوند. خیره شدن، انحراف چشمها، حرکات تکراری دهان، سفت شدن یک اندام یا توقف کوتاه تنفس نیز میتواند نیازمند بررسی باشد. به همین دلیل، تشخیص تشنج نوزاد هنگام خواب فقط با مشاهده یک حرکت کوتاه در خانه امکانپذیر نیست و در صورت تردید باید نوزاد توسط پزشک ارزیابی شود.
بسیاری از نوزادان هنگام خواب تکان میخورند. سیستم عصبی آنها هنوز در حال تکامل است و چرخه خوابشان با بزرگسالان تفاوت دارد. نوزاد ممکن است در مرحله خواب فعال، دستوپا را حرکت دهد، پلک بزند، صورتش را جمع کند، صدای کوتاهی ایجاد کند یا برای چند لحظه تنفس نامنظم داشته باشد.
پرش کوتاه هنگام به خواب رفتن نیز میتواند طبیعی باشد. گاهی نوزاد با صدای بلند، لمس ناگهانی یا تغییر وضعیت از جا میپرد و دستهایش را باز میکند. این واکنش که رفلکس مورو نام دارد، در ماههای ابتدایی زندگی دیده میشود و بهتنهایی نشانه تشنج نیست.
با وجود این، اگر حرکات بهصورت ریتمیک، تکرارشونده یا یکطرفه باشند، با تغییر رنگ پوست یا اختلال تنفس همراه شوند یا نوزاد پس از آن غیرعادی به نظر برسد، باید بررسی پزشکی انجام شود.
ظاهر تشنج در نوزادان با تشنج بزرگسالان متفاوت است. بعضی حملات بسیار کوتاه و ظریف هستند و ممکن است با حرکات طبیعی نوزاد اشتباه گرفته شوند.
نشانههای احتمالی تشنج نوزاد هنگام خواب میتوانند شامل موارد زیر باشند:
وجود یکی از این علائم الزاماً تشنج را ثابت نمیکند، اما بهویژه در نوزاد بسیار کمسن، باید جدی گرفته شود.
تشخیص قطعی باید توسط پزشک و گاهی با نوار مغز انجام شود، اما بعضی ویژگیها میتوانند به والدین کمک کنند تفاوتها را بهتر بشناسند.
حرکات طبیعی خواب معمولاً نامنظم، کوتاه و پراکنده هستند. ممکن است با بیدار شدن نوزاد متوقف شوند و علائمی مانند کبودی، کاهش هوشیاری یا بیحالی طولانی ایجاد نکنند.
در مقابل، حرکات تشنجی اغلب الگویی تکراری دارند. ممکن است یک اندام به شکل منظم تکان بخورد و گرفتن آرام آن اندام نتواند حرکت را متوقف کند. تغییر حالت چشمها، کاهش پاسخدهی، اختلال تنفس و تکرار حملات مشابه نیز احتمال تشنج را بیشتر میکند.
با این حال، والدین نباید برای آزمایش کردن، نوزاد را محکم نگه دارند یا سعی کنند با فشار دادن اندامها حرکت را متوقف کنند. بهترین اقدام، حفظ ایمنی نوزاد، ثبت زمان و تهیه فیلم کوتاه در صورتی است که این کار بدون تأخیر در کمکرسانی امکان داشته باشد.
یکی از وضعیتهایی که ممکن است با تشنج نوزاد هنگام خواب اشتباه گرفته شود، میوکلونوس خوشخیم خواب نوزادی است. در این حالت، دستها، پاها یا بدن نوزاد هنگام خواب دچار پرشهای کوتاه میشوند، اما حرکات معمولاً با بیدار شدن نوزاد متوقف میشوند.
این پرشها ممکن است چند بار پشت سر هم اتفاق بیفتند و برای والدین ترسناک باشند. با این حال، نوزاد در فاصله بین حرکات وضعیت طبیعی دارد و معمولاً علائم عصبی دیگری مشاهده نمیشود.
نکته مهم این است که حتی اگر حرکات شبیه میوکلونوس خوشخیم باشند، تشخیص آن باید توسط پزشک انجام شود. والدین نباید بدون بررسی، یک حرکت تکرارشونده را طبیعی تلقی کنند؛ زیرا بعضی تشنجها نیز ممکن است فقط هنگام خواب ظاهر شوند.
لرزش یا جیترنس در نوزادان میتواند به دلیل نارس بودن سیستم عصبی، گرسنگی، گریه، سرما یا بعضی مشکلات متابولیک ایجاد شود. در این حالت معمولاً لرزش با محرکهایی مانند صدا، لمس یا گریه بیشتر میشود و ممکن است با نگه داشتن آرام اندام کاهش پیدا کند.
حرکت تشنجی معمولاً مستقل از محرک است و اغلب با نگه داشتن اندام متوقف نمیشود. انحراف چشم، حرکات غیرعادی دهان، تغییر رنگ پوست یا توقف تنفس نیز بیشتر به نفع یک رویداد غیرطبیعی است.
این تفاوتها فقط برای افزایش آگاهی والدین هستند و جایگزین معاینه پزشکی نمیشوند. بهخصوص در نوزاد زیر یک ماه، لرزش یا حرکت غیرعادی باید با حساسیت بیشتری بررسی شود.
اسپاسم شیرخوارگی نوع خاص و مهمی از تشنج است که معمولاً در ماههای ابتدایی زندگی، اغلب بین سه تا دوازدهماهگی، ظاهر میشود. در این حالت، نوزاد یا شیرخوار ممکن است ناگهان سر و تنه را خم کند، دستها را به جلو یا بیرون پرتاب کند یا بدنش برای لحظهای سفت شود.
این حرکات معمولاً بسیار کوتاه هستند، اما به شکل خوشهای تکرار میشوند؛ یعنی چندین اسپاسم با فاصله چند ثانیه از یکدیگر اتفاق میافتند. حملات اغلب هنگام بیدار شدن یا کمی پس از آن دیده میشوند، هرچند ممکن است والدین آنها را با حرکات خواب اشتباه بگیرند.
پسرفت رشد، کاهش ارتباط چشمی، کم شدن لبخند، از دست دادن مهارتهای قبلی یا کاهش توجه به محیط در کنار این حرکات، نشانههای مهمی هستند. اسپاسم شیرخوارگی نیاز به تشخیص و درمان سریع دارد و نباید تا زمان مراجعه معمول بعدی صبر کرد.
تشنج نوزاد هنگام خواب میتواند علتهای مختلفی داشته باشد. در بعضی نوزادان، تشنج نتیجه یک مشکل موقت و قابلدرمان است و در برخی دیگر با بیماریهای مغزی، ژنتیکی یا متابولیک ارتباط دارد.
مهمترین علتهای احتمالی عبارتاند از:
قند خون پایین میتواند عملکرد مغز نوزاد را مختل کند و باعث لرزش، بیحالی، کاهش تغذیه یا تشنج شود. نوزادان نارس، کموزن یا نوزادان مادران مبتلا به دیابت ممکن است بیشتر در معرض این مشکل باشند.
کاهش یا افزایش غیرطبیعی کلسیم، سدیم و سایر مواد ضروری بدن میتواند باعث تحریکپذیری عصبی و تشنج شود.
اگر مغز نوزاد در دوران بارداری، هنگام زایمان یا بلافاصله پس از تولد اکسیژن کافی دریافت نکرده باشد، ممکن است تشنج ایجاد شود. شدت و پیامد آن به مدت و میزان کمبود اکسیژن بستگی دارد.
عفونتهایی مانند مننژیت، التهاب مغز یا عفونت شدید خون میتوانند باعث تشنج شوند. تب، بیحالی، کاهش شیر خوردن، گریه غیرعادی، برجستگی ملاج یا تغییر هوشیاری میتوانند از علائم همراه باشند.
خونریزی داخل مغز یا اختلال در جریان خون مغزی میتواند باعث تشنجهای یکطرفه یا مکرر شود. نوزادان نارس ممکن است بیشتر در معرض برخی خونریزیهای مغزی باشند.
گاهی ساختارهای مغزی در دوران جنینی بهطور طبیعی شکل نگرفتهاند. نوع و شدت علائم به محل و وسعت ناهنجاری بستگی دارد.
بعضی اختلالات نادر ژنتیکی یا سوختوسازی میتوانند در روزها یا ماههای اول زندگی با تشنج، بیحالی، استفراغ یا اختلال رشد ظاهر شوند.
در برخی نوزادان، تشنجها بخشی از یک سندرم صرعی هستند. تشخیص نوع صرع برای انتخاب داروی مناسب و پیشبینی روند بیماری اهمیت زیادی دارد.
تشنج نوزاد هنگام خواب
تشنج ناشی از تب بیشتر در کودکان حدود ششماه تا پنج سال دیده میشود و در نوزادان بسیار کمسن الگوی معمولی نیست. اگر نوزاد، بهویژه نوزاد زیر سه ماه، تب و حرکت مشکوک به تشنج داشته باشد، باید فوراً بررسی شود.
تب در نوزاد میتواند نشانه عفونت مهم باشد. بنابراین نباید تصور کرد که تشنج فقط به دلیل بالا رفتن دمای بدن اتفاق افتاده و نیاز به ارزیابی ندارد.
دیدن تشنج بسیار اضطرابآور است، اما اقدامات درست والدین میتواند از آسیب بیشتر جلوگیری کند.
ابتدا زمان شروع حمله را ثبت کنید. نوزاد را روی سطحی امن و صاف قرار دهید و اشیای خطرناک را از اطراف او دور کنید. لباسهای تنگ اطراف گردن را شل کنید و تنفس و رنگ پوست او را زیر نظر داشته باشید.
نوزاد را محکم نگیرید و تلاش نکنید حرکات را متوقف کنید. هیچ چیزی، حتی انگشت، قاشق، آب یا دارو، داخل دهان او قرار ندهید. فرد هنگام تشنج زبان خود را نمیبلعد و وارد کردن وسیله در دهان میتواند باعث آسیب یا خفگی شود.
پس از پایان حرکات، اگر نوزاد نفس میکشد اما خوابآلود یا کمپاسخ است، او را با احتیاط به پهلو قرار دهید تا راه تنفسی باز بماند. تا زمانی که کاملاً هوشیار نشده، شیر، آب یا داروی خوراکی به او ندهید.
در صورتی که تهیه فیلم باعث تأخیر در تماس با اورژانس نمیشود، یک ویدئوی کوتاه از حرکات میتواند به پزشک در تشخیص کمک کند.
در نوزاد، اولین رویداد مشکوک به تشنج باید فوراً ارزیابی شود. اگر حمله ادامه دارد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
در شرایط زیر کمک فوری ضروری است:
حتی اگر حمله در کمتر از پنج دقیقه متوقف شود، در نوزاد باید همان روز ارزیابی پزشکی انجام شود.
پزشک ابتدا شرح دقیق حمله را از والدین میپرسد. زمان شروع، مدت، نوع حرکت، وضعیت چشمها، تغییر رنگ پوست و شرایط نوزاد پس از حمله اهمیت دارند. فیلم ثبتشده توسط والدین نیز میتواند بسیار مفید باشد.
نوار مغز یا EEG فعالیت الکتریکی مغز را بررسی میکند. گاهی حملات نوزادی فقط با ویدئو EEG قابلتشخیص هستند، زیرا بعضی حرکات ظاهری تشنج نیستند و بعضی تشنجها نیز حرکت واضحی ایجاد نمیکنند.
آزمایش خون برای بررسی قند، کلسیم، سدیم، عفونت و مشکلات متابولیک ممکن است انجام شود. بسته به شرایط، MRI مغز، سونوگرافی مغز در نوزادان، بررسی مایع نخاعی یا آزمایشهای ژنتیکی نیز درخواست میشوند.
درمان بر اساس علت انجام میشود. اگر تشنج به دلیل پایین بودن قند یا اختلال املاح باشد، اصلاح سریع مشکل میتواند حملات را کنترل کند. در عفونتهای مغزی یا عمومی، درمان ضدعفونیکننده مناسب لازم است.
در مواردی که تشنج ادامهدار یا تکرارشونده است، پزشک داروی ضدتشنج تجویز میکند. انتخاب دارو به سن نوزاد، نوع تشنج، نتیجه نوار مغز و علت زمینهای بستگی دارد. والدین نباید مقدار دارو را خودسرانه تغییر دهند یا آن را ناگهانی قطع کنند.
گاهی درمان علت ساختاری مغز نیازمند بررسی تخصصیتر است. در چنین شرایطی، همکاری متخصص مغز و اعصاب کودکان، جراح اعصاب کودکان و سایر اعضای تیم درمان ممکن است لازم باشد.
تأثیر تشنج بر رشد به علت زمینهای، نوع حمله، مدت و تعداد تشنجها و سرعت شروع درمان بستگی دارد. یک حمله کوتاه لزوماً باعث آسیب دائمی مغز نمیشود. با این حال، تشنجهای طولانی، تکرارشونده یا درماننشده و بعضی سندرمهای صرعی میتوانند روی رشد حرکتی، گفتاری و شناختی اثر بگذارند.
پیگیری رشد نوزاد پس از تشخیص اهمیت زیادی دارد. والدین باید به ارتباط چشمی، لبخند اجتماعی، کنترل سر، حرکات دستوپا و سایر مهارتهای متناسب با سن توجه کنند. از دست رفتن مهارتی که نوزاد قبلاً به دست آورده است، باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
پس از تشخیص تشنج، پزشک بر اساس نوع بیماری یک برنامه مشخص برای دارو، مراقبت و اقدامات زمان حمله ارائه میدهد. والدین باید این برنامه را دقیق یاد بگیرند و آن را در اختیار تمام افرادی که از نوزاد نگهداری میکنند قرار دهند.
استفاده از بالش، پتوهای سنگین، محافظهای نرم حجیم یا وسایل اضافه داخل تخت برای مراقبت بیشتر توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند خطر خفگی را افزایش دهد. نوزاد باید مطابق اصول خواب ایمن، روی تشک سفت و بدون وسایل اضافی خوابانده شود، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
دستگاهها و دوربینهای خانگی جایگزین تشخیص، نوار مغز یا برنامه درمانی پزشک نیستند.
حرکات مشکوک به تشنج، بهخصوص اگر همراه با علائم عصبی، تغییر رشد یا احتمال مشکل ساختاری مغز باشند، نیاز به بررسی تخصصی دارند. دکتر علی ریاضی، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات و دارای فلوشیپ جراحی اعصاب کودکان، در زمینه ارزیابی بیماریهای عصبی و ساختاری مغز کودکان فعالیت دارند.
در صورت نیاز، شرح حملات، فیلم ضبطشده، نتایج نوار مغز و تصاویر مغزی بررسی میشوند تا مسیر ارزیابی و درمان مشخص شود. در موارد اورژانسی، مراجعه به مطب نباید جای تماس با اورژانس و انتقال فوری نوزاد به بیمارستان را بگیرد.
هر حرکت نوزاد در خواب تشنج نیست. پرشهای کوتاه، رفلکس مورو و بعضی حرکات خواب فعال میتوانند طبیعی باشند. با این حال، تشنج نوزاد هنگام خواب ممکن است با نشانههای ظریفی مانند انحراف چشم، حرکات تکراری دهان، سفت شدن یک اندام، تکانهای ریتمیک، توقف تنفس یا تغییر رنگ پوست ظاهر شود.
والدین نباید نوزاد را هنگام حمله مهار کنند یا چیزی داخل دهان او بگذارند. ثبت زمان، ایمن کردن محیط، بررسی تنفس و تماس با اورژانس در حملات طولانی یا همراه با علائم خطر، مهمترین اقدامات هستند.
اولین حمله مشکوک به تشنج در نوزاد، حتی اگر کوتاه باشد، نیازمند بررسی فوری پزشکی است. تشخیص زودهنگام علت و شروع درمان مناسب میتواند از تکرار حملات و پیامدهای احتمالی جلوگیری کند.
نه همیشه. پرشهای کوتاهی که فقط هنگام خواب ایجاد میشوند و با بیدار شدن متوقف میشوند ممکن است طبیعی یا میوکلونوس خوشخیم خواب باشند. حرکات تکرارشونده یا همراه با اختلال تنفس باید بررسی شوند.
حرکات ریتمیک یکطرفه، سفت شدن بدن، انحراف چشم، حرکات تکراری دهان، پاسخ ندادن و تغییر رنگ پوست از نشانههای احتمالی هستند. تشخیص قطعی ممکن است به نوار مغز نیاز داشته باشد.
نوزاد را تکان شدید ندهید. ایمنی و تنفس او را بررسی کنید و زمان حمله را ثبت نمایید. اگر حرکات با بیدار شدن طبیعی متوقف شوند، این اطلاعات را به پزشک ارائه دهید.
خیر. تا زمانی که نوزاد کاملاً هوشیار نشده است، شیر، آب، غذا یا داروی خوراکی ندهید؛ زیرا خطر خفگی وجود دارد.
بله. اولین حمله مشکوک به تشنج در نوزاد باید حتی در صورت کوتاه بودن، همان روز و بهصورت فوری بررسی شود.
درمان به علت بستگی دارد. بعضی علتها مانند افت قند یا اختلال املاح با درمان سریع برطرف میشوند. در موارد دیگر ممکن است مصرف داروی ضدتشنج و پیگیری طولانیمدت لازم باشد.
بله، در صورتی که ابتدا ایمنی نوزاد و تماس با اورژانس را در نظر گرفته باشید. فیلم کوتاه میتواند به پزشک در تشخیص نوع حرکت کمک کند.
طول کشیدن بیش از پنج دقیقه، تکرار حملات، اختلال تنفس، کبودی، بیدار نشدن نوزاد، تب، حرکات یکطرفه یا تشنج پس از ضربه از علائم خطر هستند.
مطالب مرتبط: درمان اسکولیوز
Leave a comment