- info@dr-riazi.com
- 03132240943 و 09925062005
دیدن برجستگی یا بیرونزدگی در ناحیه ستون فقرات کودک میتواند برای والدین نگرانکننده باشد. گاهی پدر و مادر هنگام لباس پوشاندن کودک، حمام کردن، نشستن، راه رفتن یا خم شدن او متوجه میشوند که بخشی از پشت کودک بیش از حد بیرون زده، یک سمت کمر یا دندهها برجستهتر است، شانهها همسطح نیستند یا فرم پشت کودک حالت قوز پیدا کرده است. در چنین شرایطی، اولین سوالی که پیش میآید این است که علت بیرون زدگی ستون فقرات در کودکان چیست و آیا این وضعیت خطرناک است؟
واقعیت این است که بیرونزدگی ستون فقرات در کودکان همیشه به معنی یک بیماری شدید نیست. در بعضی کودکان لاغر، مهرهها بهدلیل کم بودن بافت چربی و عضله پشت، بیشتر دیده یا لمس میشوند. اما در برخی موارد، این برجستگی میتواند نشانهای از مشکلاتی مانند اسکولیوز، کیفوز، لوردوز، اختلالات مادرزادی مهرهها، مشکلات عضلانی، وضعیت بد نشستن یا بیماریهای زمینهای ستون فقرات باشد.
مهمترین نکته این است که والدین نباید فقط بر اساس ظاهر پشت کودک نتیجهگیری کنند. تشخیص دقیق نیاز به معاینه، بررسی وضعیت رشد کودک و در صورت لزوم تصویربرداری دارد.
وقتی خانوادهها از بیرونزدگی ستون فقرات صحبت میکنند، معمولاً منظورشان یکی از این حالتهاست: مهرهها در خط وسط پشت بیش از حد دیده میشوند، پشت کودک حالت قوز پیدا کرده، یک سمت پشت یا دندهها برجستهتر از سمت دیگر است، پایین کمر بیش از حد گود شده یا هنگام خم شدن کودک به جلو، یک برجستگی غیرطبیعی در پشت او دیده میشود.
بنابراین اصطلاح بیرونزدگی ستون فقرات یک تشخیص پزشکی دقیق نیست، بلکه یک علامت ظاهری است. پزشک باید بررسی کند که این برجستگی مربوط به فرم طبیعی بدن کودک است یا نشانه یک اختلال در ستون فقرات. به همین دلیل، در بررسی علت بیرون زدگی ستون فقرات در کودکان باید به سن کودک، شدت برجستگی، وجود درد، نحوه راه رفتن، تقارن شانهها و لگن، سابقه خانوادگی و روند رشد توجه شود.
خیر. در کودکان لاغر، مخصوصاً کودکانی که عضلات پشت و تنه ضعیفتری دارند، ممکن است برجستگی مهرهها بیشتر دیده شود. این موضوع همیشه نشانه بیماری نیست. اگر کودک درد ندارد، فعالیت روزمرهاش طبیعی است، شانهها و لگن متقارن هستند و برجستگی با گذشت زمان بیشتر نمیشود، ممکن است مسئله جدی وجود نداشته باشد.
اما اگر بیرونزدگی بهتدریج بیشتر شود، همراه با قوز واضح، کجی بدن، نامتقارن بودن شانهها، برجستگی یکطرفه دندهها، درد مداوم یا اختلال در راه رفتن باشد، باید حتماً توسط پزشک بررسی شود. در چنین شرایطی، ظاهر پشت کودک میتواند سرنخی برای تشخیص زودهنگام مشکلات ستون فقرات باشد.
یکی از شایعترین دلایلی که باعث میشود پشت کودک نامتقارن یا برجسته به نظر برسد، اسکولیوز است. اسکولیوز به انحراف جانبی ستون فقرات گفته میشود؛ یعنی ستون فقرات از نمای پشت به جای اینکه صاف باشد، به یک سمت انحراف پیدا میکند و گاهی حالت C یا S شکل پیدا میکند.
در اسکولیوز، ممکن است یک شانه بالاتر از دیگری دیده شود، یک سمت کتف بیرونزدهتر باشد، خط کمر نامتقارن شود، یک لگن بالاتر قرار بگیرد یا هنگام خم شدن کودک به جلو، یک سمت دندهها برجستهتر شود. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا این موارد را از علائم قابل مشاهده اسکولیوز در کودکان و نوجوانان معرفی میکند.
در بسیاری از کودکان، اسکولیوز در ابتدا درد زیادی ایجاد نمیکند و همین موضوع باعث میشود خانوادهها دیرتر متوجه آن شوند. بنابراین اگر والدین هنگام نگاه کردن به پشت کودک، نامتقارنی واضح ببینند، بهتر است آن را ساده نگیرند. یکی از نکات مهم درباره علت بیرون زدگی ستون فقرات در کودکان این است که گاهی برجستگی بهجای اینکه دقیقاً روی خط وسط ستون فقرات باشد، در یک سمت پشت یا دندهها دیده میشود و همین مسئله میتواند به نفع اسکولیوز باشد.
کیفوز به افزایش غیرطبیعی قوس پشت گفته میشود. همه افراد در ناحیه پشتی ستون فقرات کمی قوس طبیعی دارند، اما اگر این قوس بیش از حد شود، پشت کودک حالت گرد یا قوزدار پیدا میکند. گاهی والدین این وضعیت را بهصورت بیرونزدگی پشت، خمیده ایستادن یا جلو آمدن شانهها توصیف میکنند.
کیفوز در کودکان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. بعضی موارد به علت وضعیت نامناسب نشستن و ضعف عضلات ایجاد میشود و با اصلاح عادتها، تمرینهای مناسب و پیگیری قابل کنترل است. اما در برخی کودکان، کیفوز به دلیل بیماری شوئرمن، مشکلات مادرزادی مهرهها یا اختلالات دیگر ایجاد میشود و نیاز به بررسی تخصصی دارد. کلیولند کلینیک کیفوز را افزایش قوس رو به جلو در قسمت بالایی پشت معرفی میکند که میتواند باعث ظاهر گرد پشت، درد یا سفتی شود و درمان آن بر اساس شدت و علت زمینهای متفاوت است.
اگر قوز پشت کودک با صاف ایستادن بهتر شود، ممکن است بیشتر جنبه وضعیتی داشته باشد. اما اگر قوز سفت، ثابت، پیشرونده یا همراه با درد باشد، باید جدیتر بررسی شود.
گاهی چیزی که والدین بهعنوان بیرونزدگی ستون فقرات میبینند، در واقع نتیجه افزایش گودی کمر یا لوردوز است. در این حالت، انحنای ناحیه کمری بیش از حد میشود و ممکن است شکم به سمت جلو و باسن به سمت عقب برجستهتر دیده شود. این وضعیت میتواند باعث شود فرم کلی ستون فقرات کودک غیرطبیعی به نظر برسد.
لوردوز ممکن است با ضعف عضلات شکم و لگن، اضافه وزن، عادتهای حرکتی نامناسب، مشکلات مفصلی یا برخی بیماریهای عصبی ـ عضلانی ارتباط داشته باشد. در موارد خفیف، اصلاح وضعیت بدن، تقویت عضلات مرکزی و پیگیری منظم میتواند کمککننده باشد. اما اگر گودی کمر شدید، همراه با درد یا اختلال حرکتی باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.
یکی دیگر از مواردی که در بررسی علت بیرون زدگی ستون فقرات در کودکان اهمیت دارد، اختلالات مادرزادی مهرههاست. در برخی کودکان، یک یا چند مهره از دوران جنینی به شکل طبیعی تشکیل نشدهاند. برای مثال ممکن است یک مهره ناقص باشد، شکل غیرطبیعی داشته باشد یا مهرهها بهدرستی از هم جدا نشده باشند. این مشکلات میتوانند باعث انحراف، برجستگی یا بدشکلی ستون فقرات شوند.
اسکولیوز مادرزادی یکی از نمونههای مهم این وضعیت است. در این حالت، مشکل از زمان تولد وجود دارد، اما ممکن است با رشد کودک واضحتر شود. AAOS توضیح میدهد که در اسکولیوز مادرزادی، پزشک در برنامهریزی درمان به نوع، تعداد و محل ناهنجاری مهرهای، شدت انحنا و سایر مشکلات سلامت کودک توجه میکند.
در این موارد، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ چون بعضی از انحرافهای مادرزادی ممکن است با رشد کودک بدتر شوند. گاهی کودک فقط نیاز به پیگیری دارد، اما در موارد شدیدتر ممکن است درمانهای تخصصیتری لازم شود.
همیشه بیرونزدگی یا بدفرمی پشت کودک به دلیل بیماری جدی ستون فقرات نیست. در بسیاری از کودکان، ضعف عضلات پشت، شکم و تنه باعث میشود کودک هنگام نشستن یا ایستادن فرم مناسبی نداشته باشد. نشستن طولانیمدت با گوشی، تبلت یا لپتاپ، حمل کیف سنگین، کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم میتواند وضعیت بدن را بدتر کند.
در این حالت، کودک ممکن است شانهها را به جلو بیندازد، پشتش را گرد کند یا هنگام نشستن حالت خمیده داشته باشد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، والدین ممکن است احساس کنند ستون فقرات کودک بیرون زده است. در موارد وضعیتی، معمولاً با اصلاح عادتها، تقویت عضلات، فعالیت بدنی مناسب و آموزش نحوه صحیح نشستن و ایستادن، وضعیت بهتر میشود.
اما یک نکته مهم وجود دارد: والدین نباید هر نوع قوز یا بیرونزدگی را فقط به بد نشستن نسبت بدهند. اگر برجستگی ثابت است، با صاف ایستادن اصلاح نمیشود یا همراه با درد و نامتقارنی است، باید بررسی پزشکی انجام شود.
در کودکان بسیار لاغر، مهرهها، کتفها و دندهها ممکن است بیشتر از حد معمول دیده شوند. این موضوع بهخصوص در کودکانی که رشد سریع داشتهاند، تغذیه کافی ندارند یا عضلات پشت ضعیفی دارند، بیشتر به چشم میآید. در چنین شرایطی، بیرونزدگی ظاهری ممکن است ناشی از کم بودن بافت عضلانی و چربی باشد، نه انحراف واقعی ستون فقرات.
با این حال، لاغری نباید باعث شود سایر علائم نادیده گرفته شوند. اگر علاوه بر دیده شدن مهرهها، کودک دچار درد، خستگی زودرس، کاهش وزن غیرعادی، ضعف عضلانی، بیحسی، اختلال راه رفتن یا نامتقارنی بدن است، مراجعه به پزشک ضروری است.
در بعضی موارد، بیرونزدگی ستون فقرات میتواند بعد از ضربه، زمین خوردن، تصادف یا آسیب ورزشی ایجاد شود. اگر کودک بعد از ضربه دچار درد شدید پشت، محدودیت حرکت، برجستگی غیرطبیعی، ضعف پاها، بیحسی یا مشکل در راه رفتن شود، باید فوراً بررسی شود.
در کودکان سالم، شکستگی مهرهها نسبتاً کمتر اتفاق میافتد، اما در صورت ضربه شدید یا وجود بیماری زمینهای استخوان، احتمال آن وجود دارد. همچنین برخی شکستگیهای فشاری یا آسیبهای ستون فقرات میتوانند باعث تغییر شکل پشت شوند. اگر بیرونزدگی ناگهانی ایجاد شده باشد، موضوع باید جدی گرفته شود.
برخی بیماریهای عصبی یا عضلانی میتوانند باعث ضعف عضلات نگهدارنده ستون فقرات شوند. وقتی عضلات نتوانند ستون فقرات را بهخوبی حمایت کنند، احتمال ایجاد انحراف، قوز یا تغییر شکل پشت افزایش پیدا میکند. این وضعیت ممکن است در کودکانی با اختلالات حرکتی، ضعف عضلانی، بیماریهای عصبی یا مشکلات مادرزادی دیده شود.
در این کودکان، بررسی علت بیرون زدگی ستون فقرات در کودکان باید دقیقتر انجام شود، زیرا مشکل فقط ظاهری نیست و ممکن است با کنترل عضلات، تنفس، نشستن و حرکت کودک ارتباط داشته باشد. درمان نیز معمولاً چندبخشی است و ممکن است به همکاری ارتوپد، متخصص مغز و اعصاب، فیزیوتراپیست و سایر اعضای تیم درمان نیاز داشته باشد.
یکی از اشتباهات رایج این است که والدین عبارت بیرونزدگی ستون فقرات را با بیرونزدگی دیسک یکی میدانند. این دو موضوع متفاوت هستند. بیرونزدگی ستون فقرات معمولاً به ظاهر پشت، قوز، برجستگی مهرهها یا نامتقارنی بدن اشاره دارد. اما بیرونزدگی دیسک به مشکلی در دیسک بین مهرهها گفته میشود که ممکن است باعث درد، فشار روی عصب، بیحسی یا انتشار درد به پا شود.
بیرونزدگی دیسک در کودکان نسبت به بزرگسالان کمتر شایع است، اما غیرممکن نیست. اگر کودک علاوه بر درد کمر، دچار درد تیرکشنده به پا، بیحسی، ضعف پا یا اختلال در کنترل ادرار و مدفوع شود، باید فوراً بررسی شود.
والدین باید به ظاهر کلی بدن کودک توجه کنند. وجود یکی از علائم زیر میتواند نشان دهد که نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد:
نامتقارن بودن شانهها
برجستهتر بودن یک کتف
بالا بودن یک لگن نسبت به دیگری
برجستگی یک سمت دندهها هنگام خم شدن به جلو
قوز واضح یا پیشرونده
درد مداوم پشت یا کمر
خستگی زودرس هنگام راه رفتن یا فعالیت
اختلال در راه رفتن
بیحسی، گزگز یا ضعف اندامها
مشکلات تنفسی در موارد شدید
بدتر شدن سریع ظاهر پشت در دوران رشد
در مورد اسکولیوز، مایو کلینیک نیز علائمی مانند شانههای نامتقارن، یک کتف برجستهتر، ناهماهنگی کمر یا لگن و برجسته شدن یک سمت قفسه سینه را از نشانههای قابل مشاهده معرفی میکند.
اگر بیرونزدگی خفیف است و کودک هیچ علامت دیگری ندارد، باز هم بهتر است در اولین فرصت مناسب توسط پزشک معاینه شود؛ اما در برخی شرایط مراجعه نباید به تعویق بیفتد. اگر برجستگی در حال افزایش است، کودک درد دارد، بدنش نامتقارن دیده میشود، راه رفتنش تغییر کرده، بیحسی یا ضعف دارد یا در دوران رشد سریع قرار دارد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دوران رشد، بهخصوص حوالی بلوغ، زمانی است که بعضی انحرافات ستون فقرات میتوانند سریعتر پیشرفت کنند. بنابراین تشخیص زودهنگام میتواند از شدیدتر شدن مشکل جلوگیری کند و گزینههای درمانی سادهتری را در اختیار پزشک قرار دهد.
برای تشخیص دقیق، پزشک ابتدا کودک را معاینه میکند. در معاینه، وضعیت ایستادن، راه رفتن، تقارن شانهها، لگن، کتفها و خط کمر بررسی میشود. یکی از تستهای ساده، خم شدن کودک به جلو است. در این حالت، پزشک میتواند برجستگی یکطرفه دندهها یا پشت را بهتر مشاهده کند.
اگر پزشک به اسکولیوز، کیفوز، مشکل مادرزادی یا اختلال دیگر مشکوک باشد، ممکن است عکسبرداری از ستون فقرات درخواست کند. در برخی موارد خاص، MRI یا CT اسکن هم لازم میشود. در اسکولیوز مادرزادی، AAOS اشاره میکند که عکسبرداری میتواند مهره غیرطبیعی و شدت انحنا را نشان دهد و CT اسکن نیز تصویر دقیقتری از شکل و موقعیت مهرهها ارائه میدهد.
در مواردی که علائم عصبی وجود دارد، بررسی دقیقتر نخاع و اعصاب اهمیت دارد. تشخیص درست، پایه انتخاب درمان مناسب است.
درمان به علت اصلی بستگی دارد. اگر برجستگی به دلیل لاغری یا ضعف عضلات باشد، ممکن است اصلاح تغذیه، فعالیت بدنی مناسب، تقویت عضلات و اصلاح وضعیت بدن کافی باشد. اگر مشکل به دلیل عادتهای نادرست نشستن و ایستادن باشد، آموزش وضعیت صحیح بدن و تمرینهای مناسب میتواند کمک کند.
اگر اسکولیوز یا کیفوز تشخیص داده شود، درمان بر اساس شدت انحراف، سن کودک و احتمال پیشرفت انتخاب میشود. در موارد خفیف، پزشک ممکن است فقط پیگیری دورهای را توصیه کند. در موارد متوسط، بریس ممکن است برای کنترل پیشرفت انحراف استفاده شود. در موارد شدید یا پیشرونده، جراحی میتواند مطرح شود.
در کیفوز شدید، گاهی درمانهای غیرجراحی کافی نیستند. مایو کلینیک توضیح میدهد که در کیفوز شدید، در برخی موارد جراحی لازم میشود و رایجترین روش جراحی، فیوژن ستون فقرات است که در آن از میلهها و پیچها برای ثابت کردن مهرهها در موقعیت مناسب استفاده میشود.
ورزش در بعضی شرایط میتواند مفید باشد، اما نوع و هدف آن مهم است. اگر مشکل کودک مربوط به ضعف عضلات، وضعیت نامناسب بدن یا قوز وضعیتی باشد، تمرینهای اصلاحی و تقویتی میتوانند نقش مهمی داشته باشند. این تمرینها باید متناسب با سن، وضعیت ستون فقرات و توان کودک انتخاب شوند.
اما اگر بیرونزدگی ناشی از اسکولیوز متوسط یا شدید، ناهنجاری مادرزادی مهرهها یا کیفوز ساختاری باشد، ورزش بهتنهایی معمولاً نمیتواند مشکل را اصلاح کند. در چنین مواردی ورزش ممکن است برای تقویت عضلات و بهبود عملکرد بدن مفید باشد، اما جایگزین پیگیری پزشکی، بریس یا درمان تخصصی نیست.
حمل کیف سنگین میتواند باعث درد، خستگی عضلات و بدتر شدن وضعیت بدن شود، اما معمولاً بهتنهایی علت اصلی انحراف ساختاری ستون فقرات نیست. با این حال، بهتر است کودکان کیف خیلی سنگین حمل نکنند، از هر دو بند کوله استفاده کنند و وسایل غیرضروری را با خود نبرند. اگر کودک بعد از حمل کیف دچار درد مداوم یا تغییر فرم بدن میشود، باید بررسی شود.
والدین معمولاً اولین کسانی هستند که تغییرات ظاهری بدن کودک را متوجه میشوند. نگاه دقیق اما بدون وسواس میتواند به تشخیص زودهنگام کمک کند. بهتر است هر چند وقت یکبار به تقارن شانهها، کتفها، لگن، خط کمر و حالت پشت کودک توجه شود. اگر کودک در سن رشد است، این توجه اهمیت بیشتری دارد.
البته والدین نباید با دیدن یک برجستگی کوچک دچار اضطراب شدید شوند. بسیاری از موارد ساده و قابل کنترل هستند. اما بیتوجهی طولانیمدت هم درست نیست. بهترین کار این است که در صورت مشاهده تغییرات واضح، کودک توسط پزشک معاینه شود.
علت بیرون زدگی ستون فقرات در کودکان میتواند از یک مسئله ساده مانند لاغری یا ضعف عضلات تا مشکلات مهمتری مانند اسکولیوز، کیفوز، لوردوز، ناهنجاریهای مادرزادی مهرهها، آسیبهای ستون فقرات یا بیماریهای عصبی ـ عضلانی متفاوت باشد. به همین دلیل، نمیتوان فقط با نگاه کردن به پشت کودک، علت دقیق را مشخص کرد.
اگر برجستگی خفیف است و کودک هیچ علامت دیگری ندارد، ممکن است مسئله جدی نباشد؛ اما اگر بیرونزدگی همراه با درد، نامتقارنی بدن، قوز واضح، برجستگی یکطرفه دندهها، اختلال راه رفتن یا پیشرفت سریع باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. تشخیص زودهنگام کمک میکند درمان مناسب در زمان درست شروع شود و از پیشرفت مشکلات ستون فقرات جلوگیری شود.
تمامی توصیه های آورده شده صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شما عزیزان است و جایگزین تشخیص و درمان پزشک را نمی گیرد بنابراین تحت هر شرایطی باید به پزشک خود مراجعه نمایید.
در کودکان لاغر، دیده شدن مهرهها میتواند طبیعی باشد، اما اگر همراه با درد، قوز، کجی بدن یا بدتر شدن تدریجی باشد، باید بررسی شود.
علت میتواند متفاوت باشد. لاغری، ضعف عضلات، وضعیت بد نشستن، اسکولیوز، کیفوز و مشکلات مادرزادی مهرهها از علتهای مهم هستند.
نه همیشه. اسکولیوز یکی از علتهای احتمالی است، اما هر بیرونزدگی یا برجستگی پشت به معنی اسکولیوز نیست. تشخیص دقیق با معاینه و گاهی عکسبرداری انجام میشود.
اگر قوز بیشتر به دلیل وضعیت نامناسب بدن و ضعف عضلات باشد، ورزش و تمرینهای اصلاحی میتواند کمک کند. اما در قوزهای ساختاری یا شدید، درمان باید تخصصیتر باشد.
اگر همراه با درد مداوم، ضعف یا بیحسی پاها، اختلال راه رفتن، بدتر شدن سریع، نامتقارنی واضح بدن یا مشکلات تنفسی باشد، باید سریعتر بررسی شود.
در بیشتر موارد نه. درمان به علت و شدت مشکل بستگی دارد. بسیاری از کودکان فقط به پیگیری، اصلاح وضعیت بدن، تمرین یا بریس نیاز دارند. جراحی معمولاً برای موارد شدید، پیشرونده یا ساختاری مطرح میشود.
کیف سنگین میتواند درد و بدفرمی وضعیتی ایجاد کند، اما معمولاً بهتنهایی علت اصلی اسکولیوز یا انحراف ساختاری نیست. با این حال، استفاده درست از کوله و کاهش وزن کیف برای سلامت کودک مهم است.
اولین قدم معاینه توسط پزشک است. در صورت نیاز، عکسبرداری از ستون فقرات یا بررسیهای تکمیلی مانند MRI یا CT اسکن انجام میشود.
مطالب مرتبط:
فیوژن نخاعی در کودکان
Leave a comment