اسکولیوز در کودکان یکی از مشکلات مهم ستون فقرات است که گاهی فقط با معاینه و پیگیری منظم کنترل میشود، اما در بعضی موارد میتواند آنقدر پیشرفت کند که نیاز به درمان جدیتری داشته باشد. شنیدن عبارت جراحی اسکولیوز کودکان برای بسیاری از والدین نگرانکننده است؛ چون معمولاً اولین سوالی که در ذهنشان شکل میگیرد این است که آیا واقعاً فرزندشان باید جراحی شود؟ آیا این جراحی خطرناک است؟ بعد از عمل، کودک میتواند زندگی طبیعی داشته باشد؟
واقعیت این است که همه کودکان مبتلا به اسکولیوز نیاز به جراحی ندارند. تصمیم برای جراحی بر اساس شدت انحراف ستون فقرات، سن کودک، میزان رشد باقیمانده، سرعت پیشرفت انحراف، وضعیت تنفس، ظاهر بدن و نتیجه درمانهای قبلی گرفته میشود. بنابراین هدف این نیست که هر انحرافی در ستون فقرات با عمل درمان شود، بلکه هدف این است که در زمان مناسب، بهترین تصمیم برای سلامت آینده کودک گرفته شود.
اسکولیوز به معنی انحراف غیرطبیعی ستون فقرات به طرفین است. در حالت طبیعی، ستون فقرات از پشت تقریباً صاف دیده میشود؛ اما در کودکان مبتلا به اسکولیوز، ستون فقرات ممکن است به شکل C یا S انحراف پیدا کند. این انحراف فقط یک مشکل ظاهری ساده نیست، زیرا در موارد شدید میتواند روی تعادل بدن، فرم شانهها، برجستگی دندهها، نحوه راه رفتن و حتی عملکرد ریهها تأثیر بگذارد.
گاهی والدین متوجه میشوند که یکی از شانههای کودک بالاتر از دیگری است، لباسها روی بدن او نامتقارن میایستد، یک سمت کمر یا قفسه سینه برجستهتر دیده میشود یا هنگام خم شدن کودک به جلو، یک سمت پشت او بیرونزدگی بیشتری دارد. این علائم همیشه به معنی نیاز به جراحی نیستند، اما باید توسط پزشک بررسی شوند.
خیر. بسیاری از موارد اسکولیوز در کودکان خفیف هستند و تنها با معاینه دورهای و عکسبرداری کنترل میشوند. در برخی موارد متوسط، پزشک ممکن است استفاده از بریس یا کمربند طبی را توصیه کند تا از بدتر شدن انحراف در دوران رشد جلوگیری شود. طبق منابع تخصصی ارتوپدی، بسیاری از کودکان با انحناهای خفیف نیاز به بریس یا جراحی ندارند و فقط باید در فواصل مشخص پیگیری شوند.
اما زمانی که انحراف شدید باشد یا با وجود درمانهای غیرجراحی همچنان پیشرفت کند، موضوع جراحی اسکولیوز کودکان مطرح میشود. در این مرحله هدف پزشک این است که از بدتر شدن انحراف جلوگیری کند، تعادل بدن را بهتر کند و تا حد امکان شکل ستون فقرات را اصلاح نماید.
تصمیم برای جراحی معمولاً فقط بر اساس ظاهر کمر گرفته نمیشود. یکی از معیارهای مهم، زاویهای به نام زاویه کاب است. زاویه کاب با عکسبرداری از ستون فقرات اندازهگیری میشود و شدت انحراف را نشان میدهد. هرچه این زاویه بیشتر باشد، احتمال پیشرفت اسکولیوز و نیاز به درمان جدیتر افزایش پیدا میکند.
در بسیاری از موارد، زمانی که انحنای ستون فقرات به حدود ۴۵ تا ۵۰ درجه یا بیشتر برسد، جراحی میتواند بهعنوان یک گزینه درمانی مطرح شود؛ بهخصوص اگر کودک هنوز در سن رشد باشد یا انحراف در حال پیشرفت باشد. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا اشاره میکند که در انحناهای بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجه یا مواردی که بریس نتواند جلوی پیشرفت انحراف را بگیرد، ممکن است جراحی توصیه شود.
البته این عدد یک قانون ثابت برای همه کودکان نیست. گاهی کودکی با زاویه کمتر ولی پیشرفت سریع، نیاز به بررسی جدیتری دارد. از طرف دیگر، ممکن است در برخی شرایط، پزشک با توجه به سن، نوع اسکولیوز و وضعیت عمومی کودک، روش درمانی متفاوتی را پیشنهاد کند.
بعضی والدین تصور میکنند هدف از جراحی این است که ستون فقرات کودک کاملاً صاف شود، اما در واقع هدف اصلی جراحی همیشه صاف کردن صددرصدی ستون فقرات نیست. هدف اصلی، اصلاح قابلقبول انحراف، متوقف کردن پیشرفت آن و ایجاد تعادل بهتر در بدن کودک است.
در جراحی اسکولیوز کودکان پزشک تلاش میکند ستون فقرات را تا حد ایمن و مناسب اصلاح کند، بدون اینکه به اعصاب، نخاع یا عملکرد طبیعی بدن آسیب وارد شود. بنابراین گاهی ممکن است بعد از جراحی هنوز مقدار کمی انحراف باقی بماند، اما همین اصلاح میتواند برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت و بهبود ظاهر و عملکرد بدن بسیار مهم باشد.
از اهداف مهم جراحی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
جلوگیری از افزایش انحراف ستون فقرات
بهبود تعادل شانهها، لگن و تنه
کاهش برجستگی غیرطبیعی پشت یا دندهها
کمک به حفظ عملکرد تنفسی در موارد شدید
بهبود کیفیت زندگی و اعتمادبهنفس کودک
کاهش احتمال مشکلات جدیتر در بزرگسالی
روش جراحی به نوع اسکولیوز، سن کودک، شدت انحراف و میزان رشد باقیمانده بستگی دارد. در بسیاری از کودکان و نوجوانان، رایجترین روش جراحی، فیوژن ستون فقرات است. در این روش، جراح با استفاده از پیچها، میلهها و گاهی قلابهای مخصوص، ستون فقرات را در وضعیت اصلاحشده قرار میدهد و سپس با کمک پیوند استخوان، مهرههای انتخابشده بهمرور زمان به هم جوش میخورند.
انجمن تحقیقات اسکولیوز توضیح میدهد که در اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان، روش اصلی جراحی معمولاً فیوژن است؛ در این روش ایمپلنتهای فلزی به ستون فقرات متصل میشوند و با یک یا دو میله، اصلاح ستون فقرات تا زمان جوش خوردن مهرهها حفظ میشود.
در کودکان کمسنتر که هنوز رشد زیادی دارند، گاهی از روشهای متفاوتی استفاده میشود تا تا حد امکان به رشد قفسه سینه و ستون فقرات آسیب کمتری وارد شود. به همین دلیل نمیتوان برای همه کودکان یک نسخه یکسان در نظر گرفت. انتخاب روش جراحی باید کاملاً فردی و بر اساس شرایط همان کودک انجام شود.
پیش از تصمیمگیری برای جراحی اسکولیوز کودکان، پزشک معمولاً چند مرحله ارزیابی انجام میدهد. ابتدا معاینه فیزیکی انجام میشود تا وضعیت شانهها، لگن، تعادل بدن، برجستگی پشت و دامنه حرکتی کودک بررسی شود. سپس عکسبرداری کامل از ستون فقرات انجام میشود تا زاویه انحراف، محل انحراف و نوع آن مشخص شود.
در برخی کودکان، بسته به شرایط، ممکن است MRI، تستهای عصبی، بررسی عملکرد ریه یا مشاوره با متخصصان دیگر نیز لازم باشد. این بررسیها کمک میکنند پزشک مطمئن شود که جراحی برای کودک مناسب است و خطرات احتمالی تا حد امکان کاهش پیدا کند.
پزشک همچنین باید با خانواده درباره هدف جراحی، روش پیشنهادی، مدت بستری، دوران نقاهت، مراقبتهای بعد از عمل و احتمال عوارض صحبت کند. والدین نباید از پرسیدن سوالات خود خجالت بکشند؛ چون تصمیم برای جراحی ستون فقرات کودک، تصمیمی مهم و نیازمند آگاهی کامل است.
آمادگی قبل از جراحی فقط به آزمایش خون و عکسبرداری محدود نمیشود. کودک باید از نظر روحی هم برای این مسیر آماده شود. طبیعی است که کودک از بیمارستان، درد، بیهوشی یا محدودیتهای بعد از عمل بترسد. والدین میتوانند با توضیح ساده و آرام، بدون ایجاد ترس اضافی، به کودک کمک کنند تا بداند قرار است چه اتفاقی بیفتد.
بهتر است توضیحات متناسب با سن کودک باشد. برای کودک کوچکتر، توضیحهای کوتاه و قابلفهم کافی است. برای نوجوانان، معمولاً لازم است اطلاعات بیشتری درباره جراحی، نتیجه مورد انتظار و محدودیتهای بعد از عمل داده شود. در این مرحله، همراهی خانواده نقش بسیار مهمی دارد.
همچنین ممکن است پزشک توصیه کند قبل از جراحی، وضعیت تغذیه کودک بهتر شود، برخی داروها قطع یا تنظیم شوند و هرگونه عفونت یا بیماری فعال پیش از عمل کنترل شود.
مدت زمان جراحی به شدت انحراف، تعداد مهرههایی که باید اصلاح یا فیوژن شوند، نوع اسکولیوز و شرایط عمومی کودک بستگی دارد. بعضی عملها چند ساعت طول میکشند و برخی جراحیهای پیچیدهتر ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
بعد از عمل، کودک معمولاً مدتی در بیمارستان بستری میماند تا وضعیت درد، حرکت، زخم جراحی، علائم عصبی و شرایط عمومی او بررسی شود. مدت بستری برای همه کودکان یکسان نیست، اما معمولاً تا زمانی ادامه دارد که کودک بتواند با کمک راه برود، درد قابلکنترل باشد و پزشک از وضعیت اولیه بعد از جراحی مطمئن شود.

جراحی اسکولیوز کودکان
دوران نقاهت بخش مهمی از مسیر درمان است. در روزهای اول بعد از عمل، تمرکز اصلی روی کنترل درد، پیشگیری از عفونت، شروع حرکت ایمن و آموزش مراقبتهای لازم به خانواده است. برخلاف تصور برخی والدین، کودک معمولاً برای مدت طولانی بیحرکت نمیماند و با نظر تیم درمان، راه رفتن بهتدریج آغاز میشود.
بازگشت به خانه زمانی انجام میشود که وضعیت کودک پایدار باشد. در خانه، والدین باید مراقب زخم جراحی، مصرف داروها، نحوه حرکت کردن، خوابیدن، نشستن و محدودیتهای فعالیت باشند. کودک ممکن است برای مدتی نتواند فعالیتهای سنگین، خم شدن زیاد، بلند کردن وسایل سنگین یا ورزشهای پربرخورد انجام دهد.
بازگشت به مدرسه معمولاً بعد از گذشت مدتی و با نظر پزشک امکانپذیر است. این زمان بسته به شرایط کودک و نوع جراحی متفاوت است. بعضی کودکان زودتر به فعالیتهای روزمره برمیگردند و برخی نیاز به زمان بیشتری دارند. نکته مهم این است که عجله در بازگشت به فعالیتهای سنگین میتواند روند بهبودی را مختل کند.
بعد از جراحی اسکولیوز کودکان، مراقبت صحیح در خانه اهمیت زیادی دارد. والدین باید زخم جراحی را طبق توصیه پزشک بررسی کنند و اگر قرمزی شدید، ترشح، تب، درد غیرعادی یا تورم مشاهده شد، موضوع را سریع پیگیری کنند. مصرف داروها نیز باید دقیقاً مطابق دستور پزشک باشد و نباید بدون هماهنگی، دارویی اضافه یا قطع شود.
ویزیتهای بعد از عمل هم بسیار مهم هستند. پزشک در این جلسات، وضعیت جوش خوردن مهرهها، موقعیت ایمپلنتها، میزان اصلاح ستون فقرات و روند بهبودی کودک را بررسی میکند. گاهی عکسبرداریهای دورهای لازم است تا مطمئن شوند ستون فقرات در وضعیت مناسبی قرار دارد.
در این دوره، حمایت روحی خانواده نیز به اندازه مراقبت جسمی اهمیت دارد. کودک ممکن است به دلیل محدودیتهای موقت، تغییر ظاهر زخم، دوری از مدرسه یا نگرانی از آینده، احساس ناراحتی کند. گفتوگوی آرام، تشویق و همراهی والدین میتواند به سازگاری بهتر کودک کمک کند.
هر جراحی بزرگی میتواند با عوارض احتمالی همراه باشد و جراحی اسکولیوز نیز از این قاعده جدا نیست. البته وجود احتمال عارضه به این معنی نیست که حتماً اتفاق میافتد. بسیاری از کودکان پس از جراحی، روند بهبودی خوبی دارند و به زندگی عادی برمیگردند. با این حال، آگاهی از خطرات احتمالی به والدین کمک میکند تصمیم آگاهانهتری بگیرند.
از عوارض احتمالی میتوان به عفونت، خونریزی، درد طولانیتر از انتظار، مشکلات مربوط به ایمپلنت، جوش نخوردن مناسب مهرهها، آسیب عصبی نادر و در برخی موارد نیاز به جراحی مجدد اشاره کرد. برای کاهش این خطرات، انتخاب جراح باتجربه، انجام بررسیهای کامل قبل از عمل، رعایت اصول جراحی و مراقبت دقیق بعد از عمل اهمیت زیادی دارد.
والدین باید بدانند که هدف از بیان این عوارض، ایجاد ترس نیست؛ بلکه شفافسازی مسیر درمان است. هرچه خانواده آگاهتر باشد، همکاری بهتری با تیم درمان خواهد داشت.
یکی از مهمترین نگرانیهای والدین این است که آیا کودک بعد از جراحی میتواند راه برود، درس بخواند، بازی کند و در آینده زندگی طبیعی داشته باشد یا نه. در بسیاری از موارد، کودکان بعد از طی دوران نقاهت میتوانند به مدرسه، فعالیتهای روزمره و بسیاری از ورزشها برگردند. البته زمان و نوع فعالیتها باید با نظر پزشک مشخص شود.
اگر بخشی از ستون فقرات فیوژن شده باشد، ممکن است حرکت در آن قسمت محدودتر شود، اما بسیاری از کودکان این محدودیت را در زندگی روزمره بهطور جدی احساس نمیکنند. میزان محدودیت به تعداد مهرههای فیوژنشده و محل آنها بستگی دارد. در واقع، هدف پزشک این است که با کمترین میزان فیوژن لازم، بهترین اصلاح ممکن به دست آید.
از نظر ظاهری نیز معمولاً تعادل شانهها، فرم پشت و راستای تنه بهتر میشود. این مسئله میتواند روی اعتمادبهنفس کودک یا نوجوان تأثیر مثبت داشته باشد، بهخصوص در سنینی که ظاهر بدن برای کودک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بریس و جراحی دو درمان متفاوت با هدفهای متفاوت هستند. بریس معمولاً برای کودکانی استفاده میشود که هنوز در حال رشد هستند و انحراف ستون فقرات آنها در محدودهای قرار دارد که احتمال پیشرفت دارد، اما هنوز آنقدر شدید نیست که جراحی لازم باشد. هدف بریس معمولاً این نیست که ستون فقرات را کاملاً صاف کند، بلکه بیشتر برای جلوگیری از بدتر شدن انحراف استفاده میشود.
اما جراحی اسکولیوز کودکان زمانی مطرح میشود که انحراف شدید است، در حال پیشرفت است یا درمانهایی مانند بریس نتوانستهاند وضعیت را کنترل کنند. جراحی میتواند انحراف را اصلاح کند و از افزایش بیشتر آن جلوگیری نماید. منابع ارتوپدی نیز اشاره میکنند که بریس میتواند به جلوگیری از پیشرفت انحنا کمک کند، اما جراحی تنها درمانی است که میتواند میزان انحراف را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد، هرچند معمولاً ستون فقرات را کاملاً صاف نمیکند.
جراحی ستون فقرات کودک یک عمل حساس است و باید توسط پزشکی انجام شود که در زمینه درمان انحرافات ستون فقرات تجربه کافی داشته باشد. والدین بهتر است پیش از تصمیمگیری، درباره تجربه پزشک، روش پیشنهادی جراحی، تعداد مهرههایی که قرار است اصلاح شوند، مدت بستری، محدودیتهای بعد از عمل و برنامه پیگیری سوال کنند.
یک جراح خوب فقط عمل را انجام نمیدهد؛ بلکه مسیر درمان را برای خانواده شفاف میکند. والدین باید بدانند چرا جراحی پیشنهاد شده، چه گزینههای دیگری وجود دارد، نتیجه مورد انتظار چیست و چه مراقبتهایی بعد از عمل لازم است.
قبل از انجام جراحی اسکولیوز کودکان، بهتر است والدین با آمادگی کامل وارد جلسه مشاوره شوند. برخی سوالات مهم عبارتاند از:
آیا فرزند من واقعاً نیاز به جراحی دارد؟
زاویه انحراف ستون فقرات چقدر است؟
آیا انحراف در حال پیشرفت است؟
چه روشی برای کودک من مناسبتر است؟
چند مهره باید فیوژن شود؟
آیا رشد کودک بعد از جراحی تحت تأثیر قرار میگیرد؟
دوران نقاهت چقدر طول میکشد؟
چه زمانی کودک میتواند به مدرسه برگردد؟
چه ورزشهایی بعد از عمل مجاز یا ممنوع هستند؟
احتمال عوارض چقدر است؟
بعد از عمل چند بار باید ویزیت انجام شود؟
داشتن پاسخ روشن برای این سوالات باعث میشود والدین با آرامش و آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند.
درباره اسکولیوز و جراحی آن، باورهای نادرست زیادی وجود دارد. یکی از باورهای اشتباه این است که هر کودک مبتلا به اسکولیوز حتماً باید جراحی شود. در حالی که بسیاری از کودکان فقط نیاز به پیگیری دارند و برخی با بریس کنترل میشوند.
باور اشتباه دیگر این است که بعد از جراحی، کودک کاملاً بیحرکت یا ناتوان میشود. در بیشتر موارد چنین نیست. بسیاری از کودکان پس از بهبودی، فعالیتهای روزانه خود را از سر میگیرند. البته فعالیتهای سنگین باید طبق نظر پزشک و در زمان مناسب شروع شوند.
برخی والدین هم تصور میکنند اگر کودک درد ندارد، پس اسکولیوز او مهم نیست. در حالی که اسکولیوز در کودکان همیشه با درد همراه نیست و حتی انحرافهای قابلتوجه هم ممکن است بدون درد باشند. به همین دلیل بررسی تخصصی و عکسبرداری اهمیت دارد.
اگر والدین متوجه شوند که کجی کمر یا نامتقارن بودن شانهها در کودک سریعتر شده، یک سمت پشت هنگام خم شدن برجستهتر دیده میشود، کودک درد مداوم دارد، در راه رفتن دچار مشکل شده یا علائم تنفسی پیدا کرده است، بهتر است مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازند.
همچنین اگر کودک قبلاً تشخیص اسکولیوز گرفته و در سن رشد قرار دارد، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد. دوران رشد سریع، بهخصوص حوالی بلوغ، زمانی است که احتمال پیشرفت انحراف بیشتر میشود. تشخیص و پیگیری بهموقع میتواند از رسیدن بیماری به مراحل شدیدتر جلوگیری کند.
جراحی اسکولیوز کودکان درمانی است که فقط در موارد خاص و پس از بررسی کامل توصیه میشود. همه کودکان مبتلا به اسکولیوز نیاز به جراحی ندارند، اما در انحرافهای شدید یا پیشرونده، جراحی میتواند نقش مهمی در جلوگیری از بدتر شدن ستون فقرات، بهبود تعادل بدن و حفظ کیفیت زندگی کودک داشته باشد.
والدین باید بدانند که تصمیم برای جراحی بر اساس یک عامل واحد گرفته نمیشود. شدت انحراف، سن کودک، رشد باقیمانده، نوع اسکولیوز، وضعیت جسمی و نتیجه درمانهای قبلی همگی در این تصمیم نقش دارند. مراجعه به پزشک متخصص، پرسیدن سوالات دقیق و پیگیری منظم، بهترین مسیر برای انتخاب درمان مناسب است.
تمامی توصیه های آورده شده صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شما عزیزان است و جایگزین تشخیص و درمان پزشک را نمی گیرد بنابراین تحت هر شرایطی باید به پزشک خود مراجعه نمایید.
این جراحی مانند هر عمل بزرگ دیگری میتواند ریسکهایی داشته باشد، اما با بررسی دقیق قبل از عمل، انتخاب جراح باتجربه و مراقبت مناسب بعد از جراحی، احتمال بسیاری از عوارض کاهش پیدا میکند. مهم این است که والدین درباره مزایا و خطرات جراحی با پزشک گفتوگوی کامل داشته باشند.
خیر. بسیاری از کودکان فقط نیاز به پیگیری منظم دارند. برخی نیز با بریس درمان میشوند. جراحی معمولاً زمانی مطرح میشود که انحراف شدید باشد، در حال پیشرفت باشد یا درمانهای غیرجراحی کافی نباشند.
بهترین زمان جراحی برای همه کودکان یکسان نیست. سن کودک، شدت انحراف، میزان رشد باقیمانده و نوع اسکولیوز در تصمیمگیری نقش دارند. پزشک با بررسی کامل مشخص میکند که آیا زمان جراحی مناسب است یا باید فعلاً پیگیری ادامه پیدا کند.
بله، در بسیاری از موارد کودک با نظر تیم درمان، مدتی بعد از عمل راه رفتن را شروع میکند. شروع حرکت باید کنترلشده و طبق دستور پزشک باشد.
زمان بازگشت به مدرسه به شرایط کودک، نوع جراحی و روند بهبودی بستگی دارد. برخی کودکان زودتر آماده میشوند و برخی نیاز به استراحت بیشتری دارند. تصمیم نهایی باید توسط پزشک گرفته شود.
اگر مهرههایی فیوژن شوند، رشد همان بخش از ستون فقرات محدود میشود. اما پزشک هنگام برنامهریزی جراحی، سن کودک و میزان رشد باقیمانده را در نظر میگیرد تا بهترین تعادل بین اصلاح انحراف و حفظ رشد ایجاد شود.
در بسیاری از کودکان، بعد از تکمیل دوران نقاهت و با اجازه پزشک، بازگشت به برخی فعالیتهای ورزشی امکانپذیر است. نوع ورزش و زمان شروع آن باید بر اساس شرایط کودک مشخص شود.
هدف جراحی این است که انحراف اصلاح و از پیشرفت بیشتر آن جلوگیری شود. در بیشتر موارد، نتیجه جراحی پایدار است؛ اما پیگیریهای بعد از عمل برای بررسی وضعیت ستون فقرات و ایمپلنتها ضروری است.
هزینه جراحی میتواند به عواملی مانند شدت انحراف، نوع جراحی، تعداد مهرههای درگیر، نوع ایمپلنتها، مدت بستری، آزمایشها و شرایط بیمارستان بستگی داشته باشد. برای برآورد دقیق هزینه، معاینه و بررسی پرونده کودک ضروری است.
مطالب مرتبط:
سیرنگومیلیا در کودکان چیست؟
Leave a comment