- info@dr-riazi.com
- 03132240943 و 09925062005
جمجمه نوزاد از چند قطعه استخوانی تشکیل شده که با درزهایی (سوتورها) به هم وصلاند و هنوز کاملاً سفت نشدهاند. این طراحی طبیعی است تا:
از کانال زایمان عبور کند،
و مهمتر: به مغز اجازه رشد بدهد.
به همین دلیل، در ماههای اول، سر نوزاد به فشارهای طولانیمدت (مثلاً خوابیدن زیاد روی یک سمت) حساس است.
در تجربه رایج، این کارها دیده میشود:
بستن پیشانی یا دور سر با پارچه/کلاههای تنگ
تلاش برای “صاف کردن پشت سر” یا “جلوگیری از برجستگی پیشانی” با فشار
استفاده از بالشهای فرمدهنده سر یا تکیهگاههای خاص در خواب
خواباندن نوزاد در وضعیتهای “خاص” برای تغییر شکل سر
نکته: بعضی از این روشها فقط “بیفایده” نیستند؛ میتوانند ایمنی خواب را هم به خطر بیندازند.
برای بخش بزرگی از نوزادان، نیازی به فشار و بستن نیست. شکل سر بسیاری از نوزادان (بهخصوص اگر کمی صافشدگی به علت وضعیت خواب باشد) با بزرگتر شدن کودک، قویتر شدن عضلات گردن، و کاهش زمان خواب طولانی روی یک نقطه، بهتدریج بهتر میشود.
اما «بستن پیشانی/فشار دادن» دو مشکل اساسی دارد:
استاندارد و قابلکنترل نیست (مقدار فشار، زمان، محل فشار)
ممکن است به جای اصلاح، عدمتقارن را بدتر کند یا باعث مشکلات پوستی/فشاری شود (حتی در روشهای پزشکی مثل کلاههای درمانی هم عوارض فشاری مثل قرمزی پوست و زخم فشاری بهعنوان عارضه شناخته میشود؛ چه برسد به روشهای خانگیِ بدون اندازهگیری و تنظیم).
بزرگترین نگرانی، ایمنی خواب نوزاد است. هر چیزی که محیط خواب را “غیراستاندارد” کند (مثل بالشها یا وسایل فرمدهنده) میتواند خطرناک باشد.
در سالهای اخیر، درباره بالشهای فرمدهنده سر نوزاد هشدارهای رسمی منتشر شده که این محصولات:
اثر درمانی ثابتشدهای ندارند
و میتوانند محیط خواب را ناامن کنند و خطر خفگی ایجاد کنند.
همچنین هشدارهای ایمنی درباره بستن/استفاده از بند روی پیشانی (مثلاً برای نگه داشتن سر در صندلی خودرو) وجود دارد؛ چون بند ممکن است جابهجا شود و روی بینی/دهان قرار بگیرد و خطر خفگی ایجاد کند.
به زبان ساده:
هر وسیلهای که روی سر/پیشانی/صورت نوزاد فشار یا بند ایجاد کند، مخصوصاً هنگام خواب یا چرت، میتواند ریسکزا باشد.
گاهی خانوادهها فکر میکنند “اگر سر را ببندیم درست میشود”، در حالی که مشکل ممکن است چیزی باشد که با بستن پیشانی اصلاح نمیشود و اتفاقاً نیاز به بررسی دارد، مثل:
در این حالت، یکی از درزهای جمجمه زودتر از زمان طبیعی بسته میشود و شکل سر به شکل مشخصی تغییر میکند. علائمی مثل:
شکل غیرمعمول سر (وابسته به اینکه کدام درز بسته شده)
عدم تقارن صورت
یا وجود برجستگی/خط سفت روی مسیر درز بستهشده
میتواند مطرحکننده باشد.
پیام مهم: اگر کرانیوسینوستوز مطرح باشد، «فشار و بستن» راهحل نیست و ممکن است باعث تأخیر در مسیر درست درمان شود.
خیلی از صافشدگیهای سر به این دلیل رخ میدهد که نوزاد همیشه سر را به یک سمت نگه میدارد. در این حالت، درمان اصلی معمولاً اصلاح وضعیت + فیزیوتراپی/تمرینات کششی است، نه بستن پیشانی.
اگر نگرانی شما صافشدگیِ وضعیتی (positional) است، راهکارهای استاندارد معمولاً اینها هستند:
NHS توصیه میکند نوزاد را برای خواب به پشت بخوابانید و برای پیشگیری/بهبود صافشدگی، جهت سر و چیدمان محیط را تغییر دهید (مثلاً جاذبههای دیداری را سمت مخالف قرار دهید).
American Academy of Pediatrics در آموزشهای مربوط به صافشدگی وضعیتی، توصیه میکند زمان طولانی در وسایلی که فشار ثابت به پشت سر میآورند کمتر شود و کودک بیشتر در آغوش/حالت عمودی قرار بگیرد.
تامیتایمِ روزانه (روی شکم، زمانی که نوزاد بیدار و تحتنظر است) یکی از توصیههای کلیدی برای کاهش فشار از روی پشت سر و تقویت گردن است.
اگر کودک همیشه یک سمت را ترجیح میدهد یا چرخاندن گردن سخت است، ارزیابی و درمان زودهنگام (مثلاً فیزیوتراپی) میتواند هم به حرکت گردن کمک کند هم به اصلاح شکل سر.
در برخی مواردِ متوسط تا شدید یا مواردی که با اصلاح وضعیت بهقدر کافی بهتر نمیشود، کلاه درمانی ممکن است پیشنهاد شود.
در عین حال، شواهد پژوهشی درباره میزان برتری آن نسبت به روند طبیعی در همه موارد یکسان نیست (مثلاً یک کارآزمایی تصادفیسازیشده نتایج متفاوتی گزارش کرده است).
جمعبندی عملی: خوددرمانی با هدبند/کلاههای اینترنتی نه؛ تصمیمگیری با پزشک و تیم تخصصی بله.
خطرات: فشار کنترلنشده، آسیب پوستی/فشاری، و اگر وارد فضای خواب شود، ریسکهای ایمنی.
اینها میتوانند محیط خواب را ناامن کنند و اثر درمانی اثباتشدهای هم برای ادعاهای پزشکی ندارند.
بهعنوان خطر خفگی هشدار داده شده است.
اگر هر کدام از موارد زیر وجود دارد، بهتر است ارزیابی انجام شود (پزشک کودکان/مغز و اعصاب کودکان/جراح مغز و اعصاب کودکان یا تیم کرانیوفیشیال):
نگرانی واضح از شکل سر یا بدتر شدن تدریجی آن
سر کودک همیشه به یک سمت میچرخد یا گردن سفت است
وجود برجستگی/خط سفت روی مسیر درز جمجمه یا شکل غیرمعمول از اوایل تولد
عدم تقارن صورت/چشمها یا بدتر شدن عدم تقارن
«فرمدادن سر با بستن پیشانی» یک باور رایج است، اما روش استاندارد پزشکی برای اصلاح شکل سر نوزاد نیست و میتواند با خطرات پوستی و مهمتر از آن، ریسکهای ایمنی در خواب همراه باشد.
در بسیاری از موارد، راهکارهای ایمن مثل تغییر وضعیت، کاهش فشار طولانی به پشت سر، تامیتایمِ تحتنظر، و درمان تورتیکولی بهترین قدمها هستند.
اگر احتمال مشکلاتی مثل کرانیوسینوستوز مطرح باشد، بستن پیشانی نهتنها کمک نمیکند بلکه ممکن است مسیر درست را عقب بیندازد.
Leave a comment